Sorry, this entry is only available in Tiếng Việt. For the sake of viewer convenience, the content is shown below in the alternative language. You may click the link to switch the active language.

“Bác sĩ ơi, tôi chỉ uống thuốc điều trị viêm khớp và dùng thuốc nhỏ mắt cho đỡ ngứa thôi, tại sao bây giờ mắt tôi lại mờ như có màng sương che phủ?”

Đây là câu hỏi mà các bác sĩ tại Bệnh viện Mắt Quốc tế DND Bắc Giang thường xuyên gặp phải. Thực tế, trong quá trình điều trị các bệnh lý toàn thân hoặc các bệnh viêm nhiễm tại mắt, việc sử dụng thuốc là bắt buộc. Tuy nhiên, ít ai ngờ rằng chính những viên thuốc giúp chữa lành cơ thể lại có thể trở thành “con dao hai lưỡi” làm hỏng đi đôi mắt, dẫn đến tình trạng đục thủy tinh thể thứ phát.

1. Hiểu về mối liên hệ giữa thuốc và thủy tinh thể

Thủy tinh thể là một thấu kính trong suốt nằm bên trong nhãn cầu, có vai trò hội tụ ánh sáng lên võng mạc để chúng ta nhìn rõ vật thể. Cấu tạo của nó chủ yếu là nước và các protein đặc biệt sắp xếp theo trật tự nhất định.

Khi chúng ta nạp vào cơ thể một số loại hóa chất từ thuốc trong thời gian dài, các chất này có thể phá vỡ cấu trúc protein hoặc làm thay đổi nồng độ các ion bên trong thủy tinh thể. Kết quả là thủy tinh thể chuyển từ trạng thái trong suốt sang đục mờ, ngăn cản ánh sáng đi tới võng mạc.

2. Những nhóm thuốc “nguy hiểm” hàng đầu đối với thị lực

2.1. Nhóm Corticoid (Steroids)  – “Thủ phạm” số 1

Đây là nhóm thuốc gây đục thủy tinh thể phổ biến nhất và được ghi nhận nhiều nhất trong y văn nhãn khoa. Corticoid có tác dụng kháng viêm cực mạnh, thường dùng cho người bị viêm khớp, hen suyễn, Lupus ban đỏ, hoặc các bệnh ngoài da.

• Dạng nhỏ mắt: Nguy hiểm nhất. Nhiều người có thói quen tự mua thuốc nhỏ mắt có chứa thành phần Dexamethasone hoặc Fluorometholone để dùng mỗi khi mắt bị đỏ hoặc ngứa. Chỉ sau vài tuần sử dụng không kiểm soát, nguy cơ đục thủy tinh thể và tăng nhãn áp (Glaucoma) sẽ tăng vọt.
•  
• Dạng uống/tiêm: Những bệnh nhân dùng Corticoid liều cao kéo dài trên 1 năm có tỉ lệ đục thủy tinh thể dưới bao sau (một dạng đục rất khó chịu) lên tới 30% – 50%.

2.2. Thuốc điều trị mỡ máu (Statins)

Mặc dù Statins là “cứu tinh” cho bệnh nhân tim mạch, nhưng một số nghiên cứu quy mô lớn đã chỉ ra rằng việc sử dụng thuốc hạ mỡ máu trong thời gian dài có thể làm tăng nhẹ nguy cơ gây đục thủy tinh thể sớm hơn so với độ tuổi lão hóa thông thường. Cơ chế được cho là do sự ức chế tổng hợp cholesterol làm ảnh hưởng đến màng tế bào của thủy tinh thể.

2.3. Thuốc điều trị tâm thần và an thần

Các loại thuốc chứa thành phần Phenothiazine (như Chlorpromazine) dùng trong điều trị rối loạn tâm thần có thể gây lắng đọng sắc tố trên bề mặt thủy tinh thể. Những hạt sắc tố này tích tụ dần theo thời gian, ban đầu không gây mờ mắt nhưng sau đó sẽ tạo thành các vùng đục rõ rệt.

2.4. Thuốc hạ huyết áp và lợi tiểu

Một số loại thuốc lợi tiểu nhóm Thiazide có thể làm tăng nhẹ nhạy cảm của mắt với ánh sáng mặt trời, gián tiếp thúc đẩy quá trình oxy hóa thủy tinh thể diễn ra nhanh hơn.

3. Dấu hiệu nhận biết đục thủy tinh thể do dùng thuốc

Không giống như đục thủy tinh thể do tuổi già tiến triển âm thầm hàng chục năm, đục thủy tinh thể do thuốc thường có những diễn biến “kịch tính” và khác biệt:

1. Thị lực giảm nhanh đột ngột: Bạn có thể cảm thấy mắt mờ đi rõ rệt chỉ sau 3 – 6 tháng sử dụng thuốc liều cao.
2. Hiện tượng chói sáng (Glare): Khi ra nắng hoặc đi dưới ánh đèn pha ban đêm, bạn thấy ánh sáng bị tóa ra như nan quạt, gây lóa mắt dữ dội.
3. Nhìn vật biến dạng: Chữ viết khi đọc sách có thể bị bóng chồng lên nhau (song thị một mắt) hoặc nhòe màu.
4. Cảm giác như nhìn qua màn sương: Hình ảnh mất đi độ sắc nét và màu sắc trở nên xỉn màu hơn.
5. Tại sao bạn không nên chủ quan khi “mờ mắt do thuốc”?

Nhiều người cho rằng “ngừng thuốc là mắt sẽ hết mờ”. Tuy nhiên, đây là một quan niệm sai lầm nguy hiểm.

• Tổn thương vĩnh viễn: Một khi protein trong thủy tinh thể đã bị biến tính và đục mờ, việc ngừng thuốc thường chỉ giúp tình trạng không tiến triển nặng thêm chứ không thể làm thủy tinh thể trong suốt trở lại.
• Biến chứng kép (Glaucoma): Đặc biệt với nhóm Corticoid, thuốc không chỉ gây đục thủy tinh thể mà còn làm tắc nghẽn đường thoát dịch trong mắt, gây tăng nhãn áp. Đây là “sát thủ thầm lặng” phá hủy thần kinh thị giác, dẫn đến mù lòa vĩnh viễn nếu không được phát hiện bằng máy đo OCT hiện đại.

5. Cách bảo vệ đôi mắt khi phải điều trị bệnh mãn tính

Nếu bạn đang trong diện bắt buộc phải dùng thuốc lâu ngày, hãy thực hiện các bước sau để “cứu” lấy đôi mắt:

• Không bao giờ tự ý mua thuốc nhỏ mắt: Chỉ dùng thuốc nhỏ mắt khi có đơn của bác sĩ chuyên khoa mắt.
• Nguyên tắc “Khám mắt định kỳ 6 tháng”: Đây là thời điểm vàng để bác sĩ nhãn khoa kiểm tra độ trong suốt của thủy tinh thể dưới ánh đèn khe (Slit-lamp) và phát hiện sớm các dấu hiệu lắng đọng thuốc.
• Thông báo đơn thuốc cho bác sĩ: Khi đi khám mắt, hãy cung cấp danh sách các loại thuốc bạn đang uống (đặc biệt là thuốc khớp, hen suyễn, tim mạch).
• Bảo vệ mắt trước tia UV: Đeo kính râm khi ra ngoài trời để giảm thiểu quá trình oxy hóa thủy tinh thể, nhất là khi đang dùng các loại thuốc có tính nhạy sáng.

6. Quy trình tầm soát và điều trị tại DND Bắc Giang

Tại Bệnh viện Mắt Quốc tế DND Bắc Giang, chúng tôi trang bị hệ thống máy móc chuẩn quốc tế để bảo vệ thị lực cho bệnh nhân dùng thuốc lâu ngày:

1. Chụp cắt lớp võng mạc & Đo nhãn áp: Phát hiện sớm biến chứng tăng nhãn áp do thuốc.
2. Khám thủy tinh thể chuyên sâu: Đánh giá mức độ đục và đưa ra phác đồ theo dõi sát sao.
3. Phẫu thuật Phaco hiện đại: Nếu thủy tinh thể đã đục quá nặng ảnh hưởng đến sinh hoạt, phương pháp phẫu thuật thay thủy tinh thể nhân tạo (Phaco) chỉ mất 15 phút sẽ giúp khôi phục thị lực sáng rõ cho bệnh nhân.

Dùng thuốc là điều cần thiết để duy trì sức khỏe toàn thân, nhưng bạn cần có cái nhìn đúng đắn về tác dụng phụ của chúng đối với đôi mắt. Đừng để khi “khỏi bệnh nền” thì đôi mắt cũng đã khép lại.

Thông điệp cho bạn: Nếu bạn đang uống thuốc định kỳ và cảm thấy mắt nhìn mờ, hãy dành 60 phút đến DND Bắc Giang để được bác sĩ chuyên khoa thăm khám. Bảo vệ thị lực hôm nay là bảo vệ chất lượng cuộc sống tương lai.

_________
BỆNH VIỆN MẮT QUỐC TẾ DND – BẮC GIANG International Eye Hospital
🏥 Địa chỉ: Lô YT, Khu dân cư phía Nam - P. Bắc Giang - Tỉnh Bắc Ninh.
☎️ Điện thoại: 02046 25 26 27
🌐 https://bacgiang.matquocte.vn
🏨 CS1: 128 Bùi Thị Xuân – Hai Bà Trưng – Hà Nội.
📬 CS2: Lô YT, Khu dân cư phía Nam - P. Bắc Giang - Tỉnh Bắc Ninh.
📬 CS3: Số 250 Trường Chinh - P. Lê Thanh Nghị - TP. Hải Phòng.
📬 CS4: 147 - 147B - 147Bis Trương Định - P. Nhiêu Lộc - TP. Hồ Chí Minh.