Sorry, this entry is only available in Tiếng Việt. For the sake of viewer convenience, the content is shown below in the alternative language. You may click the link to switch the active language.

Đột nhiên nhìn một vật mà thấy hai hình hoặc chữ bị nhân đôi khi đọc sách, nhìn biển đường thấy số bị lệch, đây là triệu chứng gọi là song thị (nhìn đôi). Song thị có thể chỉ là dấu hiệu của loạn thị chưa điều chỉnh hoặc mỏi mắt; nhưng cũng có thể là triệu chứng khẩn cấp của đột quỵ, phình mạch não hoặc bệnh thần kinh nghiêm trọng cần cấp cứu ngay.

QUAN TRỌNG – Đọc điều này trước tiên

Song thị xuất hiện ĐỘT NGỘT, đặc biệt kèm đau đầu dữ dội, méo miệng, tay chân yếu hoặc nói khó: GỌI CẤP CỨU 115 NGAY, không chờ đặt lịch khám.

Song thị đột ngột sau chấn thương đầu hoặc tai nạn: đến phòng cấp cứu ngay lập tức.

Song thị từ từ, không kèm triệu chứng nguy hiểm khác: đặt lịch khám nhãn khoa chuyên khoa trong vòng 1- 7 ngày.

Bài viết này giúp bạn nhận biết loại nào, nhưng không thay thế được chẩn đoán bác sĩ.

1.   Song  thị là gì? Định nghĩa và phân loại

Song thị (diplopia) là tình trạng nhìn một vật thể nhưng thấy hai hình ảnh, hai hình có thể nằm cạnh nhau theo chiều ngang, chiều dọc, hoặc lệch chéo. Song thị không phải là một bệnh độc lập mà là triệu chứng của nhiều nguyên nhân khác nhau, từ rất thông thường đến rất nguy hiểm.

Song thị một mắt (monocular diplopia) – ít nguy hiểm hơn

Song thị một mắt xảy ra khi nhìn đôi vẫn còn dù bịt mắt kia lại. Khi bịt mắt phải và nhìn bằng mắt trái vẫn thấy hai hình, đó là song thị mắt trái. Nguyên nhân thường nằm trong chính nhãn cầu: loạn thị nặng, đục thuỷ tinh thể, khô mắt nặng hoặc bất thường giác mạc.

Song thị hai mắt (binocular diplopia) – cần đánh giá cẩn thận hơn

Song thị hai mắt chỉ xảy ra khi hai mắt cùng mở, bịt một mắt lại thì hình ảnh trở về bình thường. Nguyên nhân liên quan đến sự mất phối hợp giữa hai mắt do cơ vận nhãn, thần kinh điều khiển mắt, hoặc các cấu trúc não bộ. Loại này có thể liên quan đến bệnh lý thần kinh nghiêm trọng hơn.

 

Đặc điểm	Song thị một mắt	Song thị hai mắt
Bịt một mắt	Vẫn nhìn đôi – hình ảnh không trở về bình thường	Nhìn về bình thường ngay khi bịt một mắt
Nguyên nhân chính	Bất thường trong nhãn cầu (giác mạc, thuỷ tinh thể)	Mất phối hợp cơ vận nhãn hoặc thần kinh
Mức độ khẩn cấp	Thường ít khẩn cấp hơn	Cần đánh giá kỹ, có thể là dấu hiệu thần kinh
Chuyên khoa	Nhãn khoa	Nhãn khoa + thần kinh nếu cần

 

Hướng của hình ảnh nhìn đôi

Loại song thị	Hình ảnh như thế nào	Gợi ý nguyên nhân
Song thị ngang	Hai hình nằm cạnh nhau trái-phải	Liệt cơ vận nhãn ngang (cơ thẳng trong/ngoài)
Song thị dọc	Hai hình trên-dưới	Liệt cơ vận nhãn dọc (cơ thẳng trên/dưới), dây thần kinh số IV
Song thị chéo	Hai hình lệch theo đường chéo	Liệt phức tạp, cần đánh giá chuyên sâu
Song thị xoay	Một hình bị nghiêng so với hình kia	Liên quan dây thần kinh số IV hoặc bệnh lý tiền đình

 

2. Nguyên nhân gây ra song thị – Từ thông thường đến khẩn cấp

Dưới đây là các nhóm nguyên nhân song thị được sắp xếp từ ít khẩn cấp đến cần xử trí ngay, để bạn có thể định hướng nhanh hơn:

 

Thông thường (Khám trong 1–7 ngày)	Loạn thị nặng chưa điều chỉnh – nguyên nhân phổ biến nhất của song thị một mắt
	Giác mạc không đồng đều khiến ánh sáng khúc xạ theo nhiều hướng → tạo ra hai hình ảnh trong một mắt.
	Đặc biệt rõ khi đọc chữ nhỏ hoặc nhìn ánh đèn ban đêm.
	Điều trị: đo khúc xạ đúng và cắt kính phù hợp, hướng giải quyết hoàn toàn.

 

Thông thường (Khám trong 1- 7 ngày)	Đục thuỷ tinh thể, gây tán xạ ánh sáng trong thuỷ tinh thể
	Khi thuỷ tinh thể đục không đều, ánh sáng bị phân tán tạo ra hình ảnh ma (ghost image) cạnh hình chính.
	Thường gặp ở người trên 55 tuổi, kèm theo mờ mắt chung và nhìn đèn ban đêm có quầng sáng.
	Điều trị: phẫu thuật Phaco thay thuỷ tinh thể.

 

Thông thường (Khám trong 1- 7 ngày)	Khô mắt nặng – màng nước mắt không đều gây méo hình ảnh
	Khi màng nước mắt không phủ đều giác mạc, ánh sáng bị khúc xạ không đồng nhất.
	Song thị nhẹ, thay đổi theo thời điểm, tốt hơn sau khi chớp mắt hoặc nhỏ nước mắt nhân tạo.
	Điều trị: dung dịch nước mắt nhân tạo + điều trị nguyên nhân khô mắt.

 

Thông thường (Khám trong 1-7 ngày)	Lác mắt (strabismus) – hai mắt không nhìn cùng một điểm
	Khi hai mắt lệch hướng, não nhận hai hình ảnh từ hai góc khác nhau → nhìn đôi.
	Lác mắt mới xuất hiện ở người lớn khác với lác bẩm sinh ở trẻ em và cần đánh giá nguyên nhân.
	Điều trị: kính lăng kính, tiêm Botox hoặc phẫu thuật cơ mắt tuỳ nguyên nhân.

 

Cần đánh giá kỹ hơn (3-5 ngày)	Liệt cơ vận nhãn – dây thần kinh số III, IV hoặc VI
	Ba dây thần kinh sọ não (III, IV, VI) điều khiển 6 cơ vận nhãn của mỗi mắt. Tổn thương bất kỳ dây nào gây lệch mắt và nhìn đôi.
	Liệt dây III (phổ biến nhất): mắt lệch xuống ngoài, sụp mí, đồng tử giãn,  CÓ THỂ LÀ DẤU HIỆU PHÌNH MẠCH NÃO.
	Liệt dây IV: khó nhìn xuống, hay nghiêng đầu để bù trừ.
	Liệt dây VI: mắt không quay ra ngoài được, song thị khi nhìn sang bên.
	Nguyên nhân: tiểu đường (phổ biến nhất), tăng huyết áp, u não, phình mạch máu não.

 

KHẨN CẤP (Cấp cứu ngay)	Song thị đột ngột – dấu hiệu cấp cứu thần kinh
	Đột quỵ não (stroke): Song thị đột ngột kèm liệt mặt, tay chân yếu, nói khó, đau đầu dữ dội → GỌI 115 NGAY.
	Phình mạch máu não (aneurysm): Song thị + đau đầu ‘tệ nhất đời’ + cứng cổ → Cấp cứu khẩn.
	Chèn ép thân não: Song thị kèm mất thăng bằng, nuốt khó, yếu tứ chi.
	Viêm não, màng não: Song thị + sốt cao + cứng cổ + sợ ánh sáng.
	Chấn thương hốc mắt: Sau va đập mạnh vào mắt hoặc đầu → Song thị do cơ mắt bị kẹt.

 

3. Các nguyên nhân đặc biệt cần lưu ý

Bệnh Graves (cường giáp) – nguyên nhân ít người biết

Bệnh Graves là bệnh tự miễn làm tuyến giáp hoạt động quá mức, đồng thời gây viêm và phù nề các cơ vận nhãn trong hốc mắt. Cơ mắt phù nề, không co duỗi tự do → mắt lệch hướng → song thị. Đây là nguyên nhân song thị ở người trung niên cần được xem xét, đặc biệt nếu kèm mắt lồi, chảy nước mắt nhiều và triệu chứng cường giáp.

Nhược cơ (myasthenia gravis)

Bệnh tự miễn làm suy yếu tiếp hợp thần kinh-cơ. Cơ mắt mệt mỏi nhanh → song thị thường nặng hơn vào buổi chiều và giảm sau nghỉ ngơi. Đặc trưng: sụp mí biến động (tốt buổi sáng, xấu hơn về chiều), song thị thay đổi.

Đa xơ cứng (multiple sclerosis)

Bệnh tự miễn tấn công bao myelin dây thần kinh. Song thị là một trong những triệu chứng thường gặp ở giai đoạn đầu – thường kèm theo nhìn mờ, mất cảm giác, mệt mỏi bất thường. Phổ biến ở người trẻ 20–40 tuổi.

Tiểu đường – nguyên nhân phổ biến của liệt cơ mắt ở người lớn

Tiểu đường gây tổn thương vi mạch nuôi dây thần kinh vận nhãn (thường là dây III hoặc VI,  gây liệt dây thần kinh và song thị. Đặc điểm của liệt dây III do tiểu đường: đồng tử bình thường (khác với liệt dây III do phình mạch não – đồng tử giãn). Thường tự hồi phục trong 3–6 tháng nếu đường huyết được kiểm soát tốt.

 

4.Bác sĩ chẩn đoán song thị như thế nào

Chẩn đoán song thị đòi hỏi quy trình khám có hệ thống vì nguyên nhân rất đa dạng. Tại DND Bắc Giang, quy trình khám song thị bao gồm:

Bước khám	Mục đích
Hỏi bệnh sử chi tiết	Khởi phát khi nào (đột ngột hay từ từ), hướng song thị, có kèm triệu chứng khác không, tiền sử tiểu đường, huyết áp, chấn thương
Test bịt mắt (Cover test)	Phân biệt song thị một mắt hay hai mắt – bước đơn giản nhất
Đo thị lực từng mắt	Phát hiện tật khúc xạ gây song thị một mắt
Đánh giá cơ vận nhãn	Kiểm tra chuyển động mắt theo 8 hướng, phát hiện liệt cơ
Soi đèn khe	Kiểm tra giác mạc, thuỷ tinh thể, tìm nguyên nhân trong nhãn cầu
Đo nhãn áp	Loại trừ tăng nhãn áp gây ảnh hưởng thần kinh thị
Soi đáy mắt	Kiểm tra thần kinh thị, mạch máu võng mạc
Hội chẩn thần kinh (nếu cần)	Khi nghi ngờ nguyên nhân thần kinh, chỉ định CT/MRI não

 

Những thông tin quan trọng cần kể với bác sĩ khi đến khám

Song thị xuất hiện lúc nào, đột ngột hay từ từ?

Bịt một mắt có hết nhìn đôi không?

Nhìn đôi theo hướng nào, ngang, dọc hay chéo?

Có kèm đau đầu, đau mắt, sụp mí không?

Có tiền sử tiểu đường, cao huyết áp, bệnh tuyến giáp không?

Gần đây có chấn thương đầu hoặc mắt không?

Triệu chứng có tốt hơn vào buổi sáng và xấu hơn về chiều không?

 

5. Song thị ở trẻ em – Điểm đặc biệt cần lưu ý

Song thị ở trẻ em khác người lớn ở một điểm quan trọng: não trẻ em có khả năng thích nghi cao,  thay vì chấp nhận nhìn đôi, não trẻ thường tự ‘tắt’ một hình ảnh đi. Kết quả: trẻ không phàn nàn nhìn đôi mà thay vào đó phát triển nhược thị (mắt lười).

Dấu hiệu song thị ở trẻ, thường gián tiếp

• Hay nhắm một mắt khi nhìn hoặc đọc sách
• Nghiêng đầu sang một bên liên tục khi nhìn, cố bù trừ song thị
• Một mắt trông lệch hướng, lác mắt
• Hay vấp ngã, khó phán đoán khoảng cách, thị giác chiều sâu kém
• Kết quả học tập kém không rõ nguyên nhân

 

Nếu trẻ có bất kỳ dấu hiệu nào trên: đưa đến khám nhãn nhi chuyên khoa, không chờ xem trẻ ‘lớn lên tự khỏi’. Điều trị hiệu quả nhất khi trẻ còn trong ‘cửa sổ vàng’ dưới 7 tuổi.

 

6. Cách xử lý song thị theo từng nguyên nhân  

Không có một cách điều trị song thị duy nhất, mỗi nguyên nhân có phương pháp xử lý riêng. Điều quan trọng nhất là xác định đúng nguyên nhân trước khi điều trị.

Nguyên nhân	Điều trị	Tiên lượng
Loạn thị chưa điều chỉnh	Cắt kính đúng số, có thể cắt thêm lăng kính nếu cần	Rất tốt, điều trị dứt điểm
Đục thuỷ tinh thể	Phẫu thuật Phaco thay thuỷ tinh thể	Rất tốt, hết song thị sau mổ
Khô mắt	Nước mắt nhân tạo + điều trị khô mắt	Tốt nếu điều trị đúng nguyên nhân
Lác mắt	Kính lăng kính, tiêm Botox hoặc phẫu thuật cơ mắt	Tốt đến khá, phụ thuộc loại lác
Liệt dây thần kinh do tiểu đường	Kiểm soát đường huyết + theo dõi –  thường tự hồi phục 3–6 tháng	Khá, hầu hết tự hồi phục
Bệnh Graves (giáp)	Điều trị cường giáp + xử lý biến chứng mắt	Khá đến trung bình
Nhược cơ	Thuốc kháng men cholinesterase, ức chế miễn dịch	Kiểm soát được, không khỏi hoàn toàn
Đột quỵ / phình mạch não	Cấp cứu can thiệp thần kinh mạch máu	Phụ thuộc mức độ — cần can thiệp sớm

 

Kính lăng kính – giải pháp tạm thời hiệu quả

Với nhiều trường hợp song thị hai mắt, kính lăng kính (prism glasses) có thể giúp hợp nhất hai hình ảnh thành một trong khi chờ điều trị nguyên nhân gốc. Lăng kính bẻ hướng ánh sáng để bù lại sự lệch trục của hai mắt — không điều trị nguyên nhân nhưng giúp người bệnh nhìn bình thường và an toàn hơn trong cuộc sống hàng ngày.

Tập thị giác (Vision therapy)

Với một số trường hợp song thị do mất cân bằng cơ vận nhãn nhẹ, liệu pháp tập thị giác (các bài tập mắt có hướng dẫn) có thể giúp cải thiện sự phối hợp hai mắt. Thường kết hợp với kính lăng kính và được chỉ định bởi bác sĩ nhãn khoa.

 

7. Khi nào cần khám ngay – Hướng dẫn ưu tiên

Đây là phần quan trọng nhất của bài viết. Song thị là triệu chứng cần được đánh giá bởi bác sĩ,  câu hỏi chỉ là MỨC ĐỘ KHẨN CẤP là bao nhiêu.

KHẨN CẤP –  Gọi 115 hoặc đến cấp cứu NGAY (không chờ lịch khám)

Song thị xuất hiện đột ngột hoàn toàn không có dấu hiệu báo trước

Song thị kèm đau đầu dữ dội – đặc biệt đau kiểu ‘tệ nhất trong đời’

Song thị kèm liệt hoặc yếu tay chân, méo miệng, nói ngọng khó

Song thị kèm mất thăng bằng, đi không vững, ngã không rõ nguyên nhân

Song thị sau chấn thương đầu hoặc tai nạn

Song thị kèm sốt cao và cứng cổ

Song thị kèm đồng tử một bên giãn to bất thường

 

Cần khám chuyên khoa nhãn khoa trong 1- 3 ngày

Song thị một mắt mới xuất hiện –  mờ + nhìn đôi khi bịt mắt kia vẫn còn

Song thị kèm sụp mí mắt mới xuất hiện

Song thị sau khi bắt đầu dùng thuốc mới

Song thị xảy ra ở trẻ em (bất kỳ mức độ nào)

Song thị đi kèm với cảm giác mệt mỏi mắt tăng dần về chiều

 

Có thể đặt lịch khám trong 3- 7 ngày nếu

Song thị nhẹ, không tăng nặng, không kèm triệu chứng thần kinh

Song thị có từ lâu, không thay đổi để tìm nguyên nhân và điều trị

Song thị thoáng qua, biến mất khi chớp mắt – có thể do khô mắt

Song thị khi đọc sách, có thể do loạn thị chưa điều chỉnh

8. Các câu hỏi thường gặp về song thị

Song thị có tự khỏi không?

Phụ thuộc vào nguyên nhân. Liệt dây thần kinh vận nhãn do tiểu đường thường tự hồi phục trong 3- 6 tháng khi kiểm soát đường huyết tốt. Song thị do loạn thị hết ngay khi cắt kính đúng. Nhưng song thị do đột quỵ, u não hoặc bệnh tự miễn không tự khỏi,  cần điều trị chuyên khoa. Không nên chờ đợi mà không khám.

Song thị một mắt có nguy hiểm không?

Ít nguy hiểm hơn song thị hai mắt, nhưng vẫn cần khám để tìm nguyên nhân. Thường do loạn thị, đục thuỷ tinh thể hoặc khô mắt, điều trị được. Tuy nhiên, một số bệnh lý giác mạc hoặc bất thường võng mạc cũng có thể gây song thị một mắt và cần phát hiện sớm.

Tôi bị nhìn đôi khi mệt hoặc đọc lâu, có phải song thị không?

Có thể là song thị nhẹ do mất cân bằng cơ hội tụ (convergence insufficiency), tình trạng hai mắt khó duy trì hội tụ khi nhìn gần lâu. Triệu chứng thường: chữ nhân đôi khi đọc lâu, đau đầu sau khi đọc, phải nhắm một mắt để đọc tiếp. Điều trị: tập thị giác + kính lăng kính trong một số trường hợp. Cần khám để xác nhận.

Trẻ em bị nhắm một mắt khi nhìn có phải song thị không?

Rất có thể. Trẻ nhắm một mắt thường là cách não giải quyết song thị, không phải thói quen. Đây là dấu hiệu cần khám nhãn nhi khẩn. Không nên xem nhẹ dù trẻ không phàn nàn nhìn mờ hay nhìn đôi vì não trẻ đã tự ‘tắt’ bớt một hình.

Song thị có cần chụp MRI não không?

Không phải tất cả. Bác sĩ nhãn khoa sẽ đánh giá và quyết định có cần hội chẩn thần kinh và chụp hình ảnh não không. Nếu song thị đột ngột, kèm triệu chứng thần kinh, hoặc không giải thích được bằng nguyên nhân mắt: MRI não hoặc CT scan được chỉ định. Nếu song thị một mắt do loạn thị hoặc đục thuỷ tinh thể: không cần.

Khám song thị ở đâu tại Bắc Giang?

Bệnh viện Mắt Quốc tế DND Bắc Giang có khám nhãn khoa toàn diện bao gồm đánh giá cơ vận nhãn, soi đèn khe và soi đáy mắt, đủ để chẩn đoán hầu hết nguyên nhân song thị và hội chẩn thần kinh khi cần. Trường hợp song thị đột ngột kèm triệu chứng thần kinh: đến cấp cứu bệnh viện đa khoa gần nhất ngay.

9. Kết luận – Song thị cần được đánh giá, không chờ tự khỏi

Song thị, nhìn một thành hai là triệu chứng có dải nguyên nhân rất rộng: từ loạn thị đơn giản điều trị bằng kính, đến đột quỵ não cần cấp cứu trong vòng vài giờ. Điểm chung: không nên tự chẩn đoán và không nên chờ đợi.

Quy tắc thực tế: Song thị đột ngột + bất kỳ triệu chứng thần kinh nào = gọi 115 ngay. Song thị từ từ, không có triệu chứng nguy hiểm khác = đặt lịch khám nhãn khoa trong vòng 1 tuần. Trẻ em có dấu hiệu song thị = khám sớm nhất có thể.

 

_________
BỆNH VIỆN MẮT QUỐC TẾ DND – BẮC GIANG International Eye Hospital
🏥 Địa chỉ: Lô YT, Khu dân cư phía Nam - P. Bắc Giang - Tỉnh Bắc Ninh.
☎️ Điện thoại: 02046 25 26 27
🌐 https://bacgiang.matquocte.vn
🏨 CS1: 128 Bùi Thị Xuân – Hai Bà Trưng – Hà Nội.
📬 CS2: Lô YT, Khu dân cư phía Nam - P. Bắc Giang - Tỉnh Bắc Ninh.
📬 CS3: Số 250 Trường Chinh - P. Lê Thanh Nghị - TP. Hải Phòng.
📬 CS4: 147 - 147B - 147Bis Trương Định - P. Nhiêu Lộc - TP. Hồ Chí Minh.