Trẻ em chưa thể diễn đạt khi nhìn kém hay khó chịu ở mắt,  điều đó khiến các vấn đề về thị lực ở trẻ rất dễ bị bỏ lỡ. Nhiều bệnh lý mắt nếu phát hiện muộn có thể gây nhược thị vĩnh viễn, thậm chí ảnh hưởng đến sự phát triển toàn diện của trẻ sau này.

Dưới đây là 7 dấu hiệu bất thường ở mắt trẻ mà bố mẹ cần chú ý quan sát mỗi ngày, theo tư vấn của các bác sĩ chuyên khoa tại Bệnh viện Mắt Quốc tế DND Bắc Giang.

1. Đồng tử có ánh phản chiếu trắng hoặc bất thường

Đây là dấu hiệu cần đặc biệt lưu ý. Khi chụp ảnh có đèn flash, đồng tử của trẻ bình thường phản chiếu màu đỏ. Nếu một bên (hoặc cả hai) xuất hiện ánh trắng hoặc vàng, đó có thể là dấu hiệu của:

• Đục thủy tinh thể bẩm sinh,  thủy tinh thể bị đục ngay từ khi sinh, cần phẫu thuật sớm để tránh nhược thị nặng
• U nguyên bào võng mạc (Retinoblastoma),  khối u ác tính nguy hiểm, gặp chủ yếu ở trẻ dưới 2 tuổi
• Bệnh võng mạc trẻ đẻ non

Bố mẹ nên làm gì? Nếu thấy ánh trắng trong đồng tử, dù chỉ một lần trong ảnh, hãy đưa trẻ đến chuyên khoa mắt ngay, không chờ đợi.

2. Mắt lác – một mắt lệch hướng

Trong 3 tháng đầu sau sinh, hai mắt bé chưa phối hợp hoàn toàn nên có thể hơi lệch, đây là bình thường. Tuy nhiên, sau 6 tháng tuổi mà mắt trẻ vẫn thường xuyên lệch vào trong, ra ngoài, lên trên hoặc xuống dưới, đó là lác mắt cần được điều trị.

Lác mắt không tự hết. Nếu không can thiệp, não sẽ dần “tắt” tín hiệu từ mắt lác để tránh nhìn đôi, dẫn đến nhược thị không hồi phục. Điều trị sớm, bằng kính, che mắt hoặc phẫu thuật, cho kết quả rất tốt, đặc biệt trước 6 tuổi.

Lưu ý: Lác mắt ở trẻ nhỏ đôi khi rất tinh tế, bố mẹ khó nhận ra bằng mắt thường. Khám sàng lọc định kỳ tại chuyên khoa mắt là cách duy nhất để phát hiện chắc chắn.

3. Mắt chảy nước, chảy ghèn liên tục

Trẻ sơ sinh mắt hay chảy nước và có ghèn,  nhiều bố mẹ nghĩ đây là viêm kết mạc và tự mua thuốc nhỏ. Tuy nhiên, nguyên nhân phổ biến nhất ở trẻ dưới 12 tháng lại là tắc tuyến lệ bẩm sinh,  ống dẫn nước mắt chưa thông hoàn toàn.

Hai tình trạng này khác nhau quan trọng:

 

	Tắc tuyến lệ	Viêm kết mạc
Mắt đỏ	Thường không	Có
Ghèn	Nhiều, trắng/vàng	Nhiều, xanh/vàng
Lây	Không	Có thể lây
Tự khỏi	~90% trước 12 tháng nếu massage đúng	Cần thuốc

Cách massage tuyến lệ tại nhà: Rửa tay sạch, dùng ngón trỏ đặt ở góc trong mắt sát sống mũi, ấn nhẹ và vuốt xuống phía mũi 5- 10 lần, ngày 3- 4 lần. Nếu trẻ trên 6 tháng mà mắt vẫn chảy ghèn nhiều, cần đến bác sĩ để được thông tuyến lệ, thủ thuật đơn giản và an toàn.

4. Trẻ thường xuyên nheo mắt, dụi mắt

Nheo mắt khi nhìn xa hoặc nhìn bảng là dấu hiệu điển hình của cận thị. Tuy nhiên, nếu trẻ nheo mắt cả khi gặp ánh sáng bình thường hoặc dụi mắt liên tục dù không buồn ngủ, có thể là dấu hiệu của:

• Tăng nhãn áp bẩm sinh, một trong những nguyên nhân gây mù lòa ở trẻ em nếu không điều trị
• Bất thường giác mạc
• Nhạy cảm ánh sáng do viêm trong mắt

Dấu hiệu cần đi khám ngay: Trẻ nhắm nghiền mắt, khóc hoặc che mặt khi ra nắng, đây là biểu hiện sợ ánh sáng bệnh lý, không phải thói quen thông thường.

5. Hai mắt không chuyển động đồng bộ hoặc mắt rung giật

Từ 3 tháng tuổi, trẻ bình thường đã có thể dõi theo vật di chuyển. Nếu:

• Một mắt di chuyển, mắt kia không theo, có thể là vấn đề cơ mắt hoặc thần kinh
• Mắt rung giật (nystagmus),  chuyển động không kiểm soát theo chiều ngang hoặc dọc, có thể liên quan đến bệnh lý thần kinh thị giác, hoặc tổn thương não

Rung giật nhãn cầu cũng là một trong những dấu hiệu có thể gặp ở trẻ bị teo dây thần kinh thị giác, bệnh lý nghiêm trọng mà Bệnh viện Mắt DND Bắc Giang đang tiếp nhận điều trị ngày càng nhiều ca ở trẻ em.

6. Sụp mi – mí mắt trên rủ xuống

Sụp mi bẩm sinh xảy ra khi cơ nâng mí mắt phát triển không hoàn chỉnh, khiến mí trên rủ xuống che một phần hoặc toàn bộ đồng tử. Bệnh có thể ở một hoặc cả hai mắt.

Sụp mi nhẹ có thể khó nhận ra trong những năm đầu. Tuy nhiên nếu để lâu:

• Ánh sáng không vào đủ → mắt bị che → nhược thị
• Trẻ phải ngửa cổ, nhướng mày để nhìn → ảnh hưởng tư thế và cột sống

Điều trị sụp mi bẩm sinh bằng phẫu thuật, thời điểm phù hợp nhất thường là 1- 3 tuổi tùy mức độ, trước khi nhược thị hình thành không thể hồi phục.

7. Chậm đạt các mốc phát triển thị giác

Thị giác của trẻ phát triển theo từng giai đoạn có thể quan sát được:

Tuổi	Mốc thị giác bình thường
1 tháng	Nhìn theo khuôn mặt người thân
2- 3 tháng	Mỉm cười khi nhìn thấy mặt quen, dõi theo vật di chuyển
4- 6 tháng	Với tay lấy đồ vật, nhận ra người quen từ xa
12 tháng	Chú ý đồ vật nhỏ, nhìn xa rõ hơn

Nếu trẻ không đạt các mốc này đúng thời điểm, không nhìn vào mắt mẹ, không theo dõi đồ vật, không nhận ra người quen, đây là tín hiệu cần kiểm tra thị lực ngay. Chậm phát triển thị giác có thể liên quan đến bệnh lý mắt, thần kinh hoặc các vấn đề phát triển toàn than, can thiệp sớm mang lại hiệu quả rõ rệt hơn nhiều so với điều trị muộn.

Khi nào nên đưa trẻ đi khám mắt?

Ngoài các dấu hiệu cụ thể trên, các bác sĩ tại Bệnh viện Mắt DND Bắc Giang khuyến cáo lịch khám mắt định kỳ cho trẻ như sau:

• Trước 6 tháng tuổi: Khám sàng lọc lần đầu, đặc biệt trẻ sinh non, có tiền sử gia đình mắc bệnh mắt
• 3 tuổi: Khám khúc xạ toàn diện, tầm soát cận thị, lác, nhược thị
• Trước khi vào lớp 1 (5- 6 tuổi): Khám bắt buộc trước khi học, đây là giai đoạn phát hiện cận thị sớm quan trọng nhất
• Hàng năm trong độ tuổi đi học: Theo dõi tiến triển khúc xạ, kiểm soát cận thị

Phát hiện sớm, điều trị dễ hơn, kết quả tốt hơn. Nhiều bệnh lý mắt ở trẻ hoàn toàn có thể điều trị khỏi hoặc kiểm soát hiệu quả nếu can thiệp trong giai đoạn vàng trước 8 tuổi.

Đặt lịch khám mắt cho trẻ tại DND Bắc Giang

Bệnh viện Mắt Quốc tế DND Bắc Giang là bệnh viện chuyên khoa mắt 100% tại Bắc Giang, với đội ngũ bác sĩ chuyên sâu về nhãn nhi (mắt trẻ em) và hệ thống máy móc hiện đại phục vụ khám, chẩn đoán và điều trị toàn diện các bệnh lý mắt ở trẻ: khúc xạ, lác mắt, nhược thị, tắc tuyến lệ, đục thủy tinh thể bẩm sinh và các bệnh lý nặng như teo dây thần kinh thị giác.

Bài viết được biên soạn theo tư vấn của đội ngũ bác sĩ chuyên khoa Mắt tại Bệnh viện Mắt Quốc tế DND Bắc Giang. Thông tin mang tính chất tham khảo, không thay thế thăm khám và chẩn đoán trực tiếp của bác sĩ.

_________
BỆNH VIỆN MẮT QUỐC TẾ DND – BẮC GIANG International Eye Hospital
🏥 Địa chỉ: Lô YT, Khu dân cư phía Nam - P. Bắc Giang - Tỉnh Bắc Ninh.
☎️ Điện thoại: 02046 25 26 27
🌐 https://bacgiang.matquocte.vn
🏨 CS1: 128 Bùi Thị Xuân – Hai Bà Trưng – Hà Nội.
📬 CS2: Lô YT, Khu dân cư phía Nam - P. Bắc Giang - Tỉnh Bắc Ninh.
📬 CS3: Số 250 Trường Chinh - P. Lê Thanh Nghị - TP. Hải Phòng.
📬 CS4: 147 - 147B - 147Bis Trương Định - P. Nhiêu Lộc - TP. Hồ Chí Minh.