Bố mẹ bị cận thị con sinh ra có bị không? Đây là nỗi lo lớn của nhiều phụ huynh. Lo ngại này hoàn toàn có cơ sở vì di truyền là yếu tố hàng đầu tác động đến thị lực của trẻ. 

Vậy cận thị có di truyền không, mức độ ảnh hưởng ra sao và làm sao để phòng ngừa cho con? Hãy cùng Bệnh viện Mắt Quốc tế DND Bắc Giang giải đáp chi tiết trong bài viết dưới đây!

Cận thị là gì?

Cận thị là tật khúc xạ khiến mắt bạn chỉ nhìn rõ vật ở gần và các vật ở xa nhìn sẽ bị mờ. Khi độ cận càng cao, thì tầm nhìn xa càng bị hạn chế.

Các chuyên gia nhãn khoa dùng đơn vị Diop (D) để phân loại cận thị thành 3 mức độ cụ thể:

– Cận thị nhẹ (Dưới -3.00 Diop): Người có độ cận thị nhẹ, tầm nhìn xa mờ nhẹ, chỉ cần đeo kính khi cần nhìn rõ ở khoảng cách xa.

– Cận thị trung bình (Từ -3.25 đến -6.00 Diop): Thị lực giảm rõ rệt, gây cản trở sinh hoạt và cần đeo kính thường xuyên.

– Cận thị nặng (Trên -6.00 Diop): Tầm nhìn của những người cận thị ở mức này cực kỳ hạn chế, cần kiểm soát chặt chẽ vì dễ gây biến chứng nguy hiểm cho võng mạc.

Nguyên nhân gây cận thị ở trẻ

Cận thị thị xảy ra do sự kết hợp giữa yếu tố bẩm sinh và các tác động tiêu cực từ môi trường sống. Dưới đây là những nguyên nhân chính khiến thị lực suy giảm:

Thói quen sinh hoạt và học tập sai cách

Những thói quen sinh hoạt không tốt kết hợp với tư thế học tập sai cách là một nguyên nhân phổ biến gây cận thị ở trẻ. Dưới đây là một số thói quen sinh hoạt làm mắt bị ảnh hưởng:

– Nhìn quá gần: Dành nhiều giờ xem tivi, dùng điện thoại, máy tính hoặc đọc sách ở khoảng cách sát mắt.

– Ánh sáng không đủ: Việc học tập, làm việc trong không gian thiếu ánh sáng hoặc dùng thiết bị điện tử trước khi đi ngủ cũng gây hại cho mắt.

Những thói quen trên khiến mắt phải điều tiết quá mức liên tục, làm trục nhãn cầu bị kéo dài ra khiến ánh sáng không thể hội tụ đúng trên võng mạc. Và đây chính là quá trình dẫn đến cận thị.

Do di truyền

Cận thị hoàn toàn có khả năng truyền từ bố mẹ sang con cái. Gen di truyền quyết định cấu trúc tự nhiên của trục nhãn cầu và độ cong giác mạc ngay từ khi trẻ còn nhỏ. Vì vậy, nếu cả bố và mẹ đều bị cận thị nặng, nguy cơ con sinh ra bị cận thị bẩm sinh là rất cao.

Mức độ di truyền cận thị từ bố mẹ sang con

Các nghiên cứu nhãn khoa đã chứng minh, yếu tố di truyền đóng vai trò rất lớn trong việc định hình thị lực của trẻ. Cụ thể, tỷ lệ trẻ mắc cận thị di truyền sẽ phụ thuộc vào tình trạng mắt của cả bố và mẹ:

– Trường hợp cả bố và mẹ đều bị cận thị: Nguy cơ con sinh ra bị cận thị bẩm sinh là cao nhất, dao động trong khoảng từ 33% đến 60%.

– Trường hợp chỉ bố hoặc mẹ bị cận thị: Khả năng con thừa hưởng gen cận thị từ đấng sinh thành sẽ rơi vào khoảng 23% đến 40%.

– Trường hợp cả bố và mẹ đều không bị cận thị: Trẻ vẫn có từ 6% đến 15% nguy cơ mắc tật khúc xạ này (chủ yếu do sự tác động của lối sống và môi trường).

Dấu hiệu nhận biết trẻ bị cận thị bẩm sinh qua thói quen hàng ngày

Cận thị ở trẻ nhỏ có thể xuất phát từ yếu tố bẩm sinh di truyền hoặc do tác động từ môi trường sống. Trẻ nhỏ thường chưa tự ý thức được mắt nhìn thế nào là kém và chưa biết diễn tả với bố mẹ như thế nào nên sức khỏe mắt của chúng thường không được chú ý. Chính vì vậy, cha mẹ cần đặc biệt chú ý quan sát các dấu hiệu trẻ bị cận thị bẩm sinh qua các hành vi sinh hoạt hàng ngày dưới đây:

– Xem tivi hoặc ngồi học ở khoảng cách quá gần: Trẻ luôn có xu hướng tiến lại sát màn hình tivi hoặc cúi gằm mặt xuống bàn học thì mới có thể nhìn rõ chữ và hình ảnh.

– Thường xuyên nheo mắt hoặc nghiêng đầu: Khi muốn quan sát các vật thể ở khoảng cách xa, trẻ phải nheo mắt hoặc nghiêng đầu để cố gắng tập trung tiêu cự.

– Sợ ánh sáng hoặc nhạy cảm với ánh sáng mạnh: Trẻ dễ cảm thấy chói mắt, khó chịu hoặc thường xuyên lấy tay che mắt khi đi ra ngoài trời nắng hoặc ở trong phòng có ánh sáng mạnh.

– Hay dụi mắt và chảy nước mắt vô cớ: Do mắt phải điều tiết quá mức liên tục dẫn đến tình trạng mỏi mắt, khô mắt, khiến trẻ có thói quen dụi mắt và chảy nước mắt tự phát.

Cận thị bẩm sinh có chữa được không? 

Hiện nay, y học chưa thể chữa khỏi hoàn toàn cận thị bẩm sinh ở trẻ nhỏ bằng thuốc hay các bài tập. Để xóa cận chỉ có phương pháp phẫu thuật khi trẻ đủ 18 tuổi trở lên với độ cận ổn định.

Đặc điểm nguy hiểm của cận thị bẩm sinh là độ cận tăng tiến rất nhanh theo tuổi đời, dễ dẫn đến cận thị nặng. Nếu không được kiểm soát kịp thời, trẻ có nguy cơ cao phải đối mặt với các biến chứng gây mất thị lực vĩnh viễn như:

– Bong võng mạc.

– Thoái hóa điểm vàng.

– Tăng nhãn áp (Glocom).

Những tác nhân khiến độ cận thị tăng vù vù

Bên cạnh nguyên nhân gây cận thị do di truyền, thói quen sinh hoạt và môi trường sống hiện đại đang là nguyên nhân cốt lõi khiến tỷ lệ mắc tật khúc xạ này tăng vọt.

Dưới đây là các yếu tố nguy cơ hàng đầu đẩy nhanh tiến triển cận thị:

– Áp lực học tập: Việc học tập liên tục không nghỉ ngơi tạo áp lực rất lớn cho mắt. Số liệu thực tế cho thấy, nhóm người theo học đại học có tỷ lệ cận thị cao gấp 2 lần so với những nhóm khác.

– Hệ quả từ công việc nhìn gần: Các hoạt động văn phòng, đọc viết hoặc lạm dụng màn hình điện tử (máy tính, điện thoại) ép cơ điều tiết của mắt phải làm việc liên tục ở cự ly gần, lâu dần dẫn đến mệt mỏi và suy giảm thị lực.

– Thiếu không gian, thời gian vui chơi ngoài trời: Thói quen ở trong nhà quá lâu khiến mắt mất đi cơ hội thư giãn bằng cách nhìn xa. Đồng thời, việc thiếu ánh sáng mặt trời làm giảm lượng dopamine tự nhiên – chất đóng vai trò ức chế sự dài ra của trục nhãn cầu.

Cẩm nang chăm sóc và phòng ngừa nguy cơ cận thị di truyền cho trẻ

Để bảo vệ đôi mắt và mở ra tương lai tươi sáng cho con, phụ huynh cần chủ động thực hiện ngay các giải pháp phòng ngừa tật khúc xạ đây:

Ý thức bảo vệ sức khỏe thị lực từ chính bố mẹ

Việc bố mẹ giữ gìn đôi mắt sáng khỏe, kiểm soát tốt tiến triển độ cận của bản thân thông qua lối sống lành mạnh bước đệm y khoa quan trọng giúp giảm thiểu tối đa nguy cơ truyền các biến dị hoặc dị tật bẩm sinh về khúc xạ cho con cái sau này.

Chủ động tầm soát và khám mắt định kỳ

Bố mẹ nên đưa trẻ đi kiểm tra thị lực định kỳ ít nhất 6 tháng/lần ngay từ khi còn nhỏ. Việc này giúp phát hiện sớm các dấu hiệu cận thị bẩm sinh do gen di truyền, từ đó bác sĩ sẽ có phương án can thiệp kịp thời nhằm kiểm soát, ngăn chặn tình trạng tăng độ cận quá nhanh.

Thiết lập lối sống khoa học và thói quen sinh hoạt lành mạnh

– Bố mẹ kiểm soát thời gian sử dụng các thiết bị công nghệ (điện thoại, máy tính, tivi) của trẻ dưới 2 tiếng mỗi ngày.

– Khuyến khích con tham gia nhiều hơn vào các hoạt động thể chất ngoài trời.

Tối ưu hóa không gian học tập

– Bố mẹ sắp xếp góc học tập của con luôn đầy đủ ánh sáng (ưu tiên ánh sáng tự nhiên hoặc đèn bảo vệ thị lực). 

– Hướng dẫn trẻ ngồi đúng tư thế, giữ khoảng cách từ mắt đến sách từ 30-35cm và áp dụng quy tắc 20-20-20 (học 20 phút, nhìn xa 20 feet trong 20 giây). 

Bổ sung dinh dưỡng

– Bố mẹ bổ sung vào thực đơn hàng ngày cho con các thực phẩm giàu Vitamin A, C, E và Omega-3 tốt cho mắt.

Như vậy, cận thị hoàn toàn có thể di truyền từ cha mẹ sang con cái. Hy vọng những chia sẻ từ Bệnh viện Mắt Quốc tế DND Bắc Giang đã giúp các bậc phụ huynh có thêm một góc nhìn khoa học và chủ động hơn. Hãy nhớ rằng, bảo vệ thị lực cho con ngay từ hôm nay chính là cách chúng ta chuẩn bị cho con một tương lai tươi sáng và trọn vẹn nhất. 

_________
BỆNH VIỆN MẮT QUỐC TẾ DND – BẮC GIANG International Eye Hospital
🏥 Địa chỉ: Lô YT, Khu dân cư phía Nam - P. Bắc Giang - Tỉnh Bắc Ninh.
☎️ Điện thoại: 02046 25 26 27
🌐 https://bacgiang.matquocte.vn
🏨 CS1: 128 Bùi Thị Xuân – Hai Bà Trưng – Hà Nội.
📬 CS2: Lô YT, Khu dân cư phía Nam - P. Bắc Giang - Tỉnh Bắc Ninh.
📬 CS3: Số 250 Trường Chinh - P. Lê Thanh Nghị - TP. Hải Phòng.
📬 CS4: 147 - 147B - 147Bis Trương Định - P. Nhiêu Lộc - TP. Hồ Chí Minh.